Magazyn Operowy Adama Czopka

Opera, operetka, musical, balet

Cykl Mistrzowie batuty

Carlos Kleiber, dyrygent wszech czasów

Ten znany i ceniony austriacki dyrygent, urodzony 3 lipca 1930 roku w Berlinie, był synem wybitnego dyrygenta Ericha Kleibera. Poszedł śladami ojca, stając się jedną z najbardziej szanowanych i enigmatycznych postaci w świecie muzyki klasycznej. Wychował się w Argentynie, dokąd wyemigrowała cała rodzina już w 1935 roku. Studia muzyczne rozpoczął w Buenos Aires; harmonię studiował pod kierunkiem Erwina Leuchtera, fortepian u Leo Schwarza i Ljerko Spillera. Po wojnie rozpoczął studia na wydziale chemii w Zurichu, które jednak szybko porzucił. I dopiero wtedy zdecydował się związać swoje losy z muzyką, a ściśle dyrygenturą, którą studiował pod kierunkiem swojego Ojca, który nie był entuzjastą jego związania się z muzyką. Do tego stopnia ojciec nie pomagał mu w budowaniu kariery dyrygenta, że właściwie wszystko co osiągnął w tym zawodzie zawdzięczał własnemu talentowi.

Starannie unikał rozgłosu, jednak kapryśność jego charakteru pozwoliła dziennikarzom nadać mu przydomek enfant terrible, który towarzyszył mu przez całą karierę. W całej pięćdziesięcioletniej karierze dyrygował zaledwie 96 koncertami symfonicznymi i 400 przedstawieniami operowymi. Claudio Abbado określił go mianem jednego z największych, jeśli nie największym, dyrygentem XX wieku. 17 marca 2011 roku magazyn BBC Music ogłosił, że Carlos Kleiber został wybrany, „największym dyrygentem wszech czasów”. W tym plebiscycie wzięło udział ponad stu dyrygentów aktywnych zawodowo. Jedna z ankietowanych dyrygentek skomentowała, że: Carlos Kleiber wniósł do muzyki niesamowitą energię… Owszem, miał około pięć razy więcej czasu na próby niż dzisiejsi dyrygenci, ale zasłużył na to, bo miał niezwykłą wizję, wiedział czego chce, a jego dbałość o szczegóły była naprawdę inspirująca.” Drugie i trzecie miejsce w tym plebiscycie zajęli, Leonard Bernstein i Claudio Abbado.

Jego artystyczna kariera rozpoczęła się w 1952 roku od Theater am Gärtnerplatz w Monachium, gdzie był korepetytorem, Rok później przenosi się na stałe do Europy i rozpoczyna współpracę z teatrami operowymi w Düsseldorfie i Zurichu oraz w Stuttgarcie. Pierwszym koncertem dyrygował w Montevideo, debiut teatralny przeżył w Poczdamie w 1955 roku, dyrygował wówczas operetką Gasparone Carla Millöckera. Na Festiwalu w Edynburgu wystawił w 1966 roku Wozzecka Albana Berga, którego prapremierę w 1925 roku prowadził w Berlinie jego ojciec.

Carlos Kleiber na tle Chicago Symphony Orchestra fot. internet

Musiał być dobry w swoim fachu skoro po śmierci Herberta von Karajana był pierwszym dyrygentem, któremu zaproponowano szefostwo Berliner Philharmoniker, z której zresztą nie skorzystał. W tym czasie współpracował już z wieloma renomowanymi teatrami operowymi. W Wiener Staatsoper debiutował 7 października 1973 roku dyrygując Tristanem i Izoldą Ryszarda Wagnera. W tym przypadku poszedł śladami ojca, który w Wiener Staatsoper debiutował w 22 marca  1951 roku, prowadząc Kawalera z różą Richarda Straussa. Od momentu debiutu Kleiber niemal w każdym sezonie, do 1994 roku, wracał do Wiednia, by prowadzić kolejne przedstawienia, najczęściej Kawalera z różą Richarda Straussa. 12 czerwca 1974 roku rozpoczyna wieloletnią współpracę z Covent  Garden w Londynie. 19 kwietnia 1976 roku Kawalerem z różą Richarda Straussa debiutuje w mediolańskiej La Scali. 22 stycznia 1988 roku rozpoczyna współpracę w nowojorską Metropolitan Operą. Zaczyna od Cyganerii, z Mirellą Freni i Lucjano Pavarottim, z czasem dołoży przedstawienia Otella, Traviaty i Kawalera z różą.

Ngranie koncertu Noworocznego z 1898 roku

Oczywiście współpracował również z teatrami operowymi w Berlinie, Monachium i Dreźnie. W 1974 roku debiutował Tristanem i Izoldą na Festiwalu Wagnerowskim w Bayreuth, gdzie pojawił się jeszcze w 1975 i 1976 roku. Uchodził za dyrygenta, który szczególną uwagę przywiązywał do brzmienia orkiestry, intensywności ekspresji, dynamiki oraz precyzji i emocjonalnej głębi prezentowanych dzieł. Wymagało to jednak długich godzin prób z czym czasami były niemałe problemy. Z jednakowym powodzeniem dyrygował operami i wielką symfoniką, szczególnie ceniono go za pamiętne interpretacje dzieł: Beethovena, Mozarta, Brahmsa, Wagnera (Tristan i Izolda), Verdiego (Traviata, Otello, Falstaff). Pucciniego (Madame Butterfly, Cyganeria) oraz Kawalera z różą Richarda Straussa. Dwukrotnie zaproszono go do dyrygowania słynnymi Koncertami Noworocznymi w Wiedniu (1989 i 1992).

Muzycy wielu orkiestr, z którymi pracował twierdzili, że: „Pracując z nim czuje się, że wie dlaczego kompozytor napisał każdą nutę, potraktował każdą frazę, podjął każdy element orkiestrowego kolorytu”. Od początku lat 90. zaczął ograniczać występy na tyle, że w pewnym czasie podejmował się ł jedynie prowadzenia koncertów prywatnych albo charytatywnych.

Carlos Kleiber zmarł 13 lipca 2004 roku w Konišica w Słowenii, gdzie został pochowany obok zmarłej siedem miesięcy wcześniej żony Stanki Brezovar.

Adam Czopek