Magazyn Operowy Adama Czopka

Opera, operetka, musical, balet

Cykl Legendy Polskiej Wokalistyki

Chotkowska Władysława, z Wagnerem przez światowe sceny 

Jeżeli ktoś kiedyś pokusi się o stwierdzenie, że nie mieliśmy znanych śpiewaków wagnerowskich, to wystarczy, że przeczyta poniżej zaprezentowane zestawienie występów mezzosopranistki Władysławy Chotkowskiej i … szybko zmieni zdanie. Ta zapomniana zupełnie przez rodaków śpiewaczka tylko w partii Ortrudy w Lohengrinie pojawiała się na wielu światowych scenach. Podziwiano ją w tej partii w Aleksandrii (1906), Reggio Emilia (1907), Madrycie (1908), Mediolanie (Teatro dal Verme 1910), Buenos Aires (Teatro Colon 1911 i 1912), Santiago de Chile, Turynie (1911), Florencji i Bolonii (1913) oraz Veronie (1914). Przyznacie Państwo – imponująca lista, a przecież miała w swoim repertuarze również wysoko cenioną partie Fryki w Walkirii oraz Brangeny w Tristanie i Izoldzie. Tę drugą partię śpiewała w weneckim La Fenice w 1906 roku podczas pierwszego wykonania tego muzycznego dramatu na tej scenie. Wróciła do Wenecji w tej samej partii w lutym 1909 roku. Później oklaskiwano ją w partii Brangeny w turyńskim Teatro Regio (1911), lizbońskim Teatro San Carlo (1912) oraz Cesenie. W Turynie śpiewała w tym samym roku partię Wenus w Tannhäuserze. Oczywiście Wagner nie był jedynym kompozytorem, którego partie śpiewała. Z równym powodzeniem wykonywała mezzosopranowe role w dziełach Verdiego, Bizeta, a przede wszystkim Meyerbeera, i Donizettiego. Właśnie ten bogaty repertuar zapewniał jej stałą obecność najpierw na europejskich scenach, nieco później również w Ameryce Południowej.  

Chotkowska Władysława w partii Santuzzy lub Carmen, zdj. z Muzeum Teatralnego

Artystka urodziła się w Piotrkowie Trybunalskim w 1877 roku. Gimnazjum ukończyła w Płocku. Śpiewu uczyła się najpierw w Warszawie u Witolda Aleksandrowicza, później w Paryżu była uczennicą legendarnego tenora Jana Reszke. Debiutowała w Operze Warszawskiej 24 stycznia 1902 roku, pierwszą partią była sopranowa Hrabina w operze Moniuszki. W zespole Opery Warszawskiej pozostała do 1905 roku. W tym czasie z jednakowym powodzeniem śpiewała dramatyczne partie sopranowe (Rachela w Żydówce, Elżbieta w Tannhäuserze, Małgorzata w Fauście), Santuzza w Rycerskości wieśniaczej i mezzosopranowe (Amneris w Aidzie, Carmen, Aza w Manru). Z tego zestawienia partii jasno wynika, że dysponowała potężnym głosem dramatycznym o dużej rozpiętości i ciemnej barwie, bo tylko taki jest w stanie poradzić sobie z wymienionymi partiami. W tym samym czasie występowała też gościnnie w Teatrze Polskim w Łodzi, którego dyrektorem był Marian Palewicz-Golejewski.

Mimo niewątpliwych sukcesów jakie odnosiła na stołecznej cenie operowej, zaczyna się rozglądać za możliwością występów zagranicznych. W 1906 roku wyjeżdża najpierw do Rosji, gdzie kilka tygodni występuje w moskiewskim Teatrze Bolszoj, skąd na kilka miesięcy jedzie do Kairu i Aleksandrii w Egipcie. Rok później przenosi się do Włoch, gdzie na afiszach będzie figurowała jako Hotkowska Ladislava. Do 1923 roku będzie zbierała uznanie na scenach włoskich, hiszpańskich i argentyńskich. Szlak jej artystycznych wędrówek, poza już wymienionymi, wyznaczać będą partie, Ulryki w Balu maskowym, Azuceny w Trubadurze Verdiego (Teatro San Carlo w Lizbonie, Teatro Liceu w Barcelonie 1911),Laury w Giocondzie Ponchiellego(Reggio Emilia 1907, San Paulo, Montevideo, 1911), tytułowa Carmen (Turyn listopad 1906, Barcelona 1910). W Buenos Aires śpiewa „spodenkową” partię pazia Urbana w Hugonotach Meyerbeera (1907). Niestety, co było do przewidzenia, zdobycie międzynarodowej pozycji sprawiło, że przestała występować na krajowych scenach. 

W 1908 roku nieco dłużej zatrzymuje się w Teatro Comunale w Bolonii, gdzie występuje jako Fricka w Walkirii oraz Amneris w Aidzie. W tym samym roku pojawia się pierwszy raz w Teatro Real w Madrycie, zachwycając kreacją Gertrudy w Hamlecie Thomasa, rok później wróciła jako Carmen. Od 30 grudnia 1908 do 23 lutego 1909 rozpoczyna swoje występy w Teatro La Fenice w Wenecji. Zaczęła jako Amneris w piętnastu przedstawieniach Aidy, od 2 lutego 1909 roku pojawia się w serii przedstawień Tristana i Izoldy Wagnera, w których obok Marii Grisi i Davida Hendersona w rolach tytułowych bohaterów, śpiewa partię Brangeny.

Władysława Chotkowska w okresie występów w Buenos Aires

Następnie bywalcy teatrów w Fiume i Lizbonie oklaskują ją jako tytułową Faworytę w operze Donizettiego oraz Laurę w Giocondzie. Tę ostatnią partię śpiewała również w 1911 roku w Montevideo, San Paulo i Santiago de Chile, a rok później w Lizbonie. Uchodziła za jedną z najbardziej podziwianych i lubianych śpiewaczek w Teatro Colon w Buenos Aires, gdzie przez kilka sezonów oklaskiwano ją w jej sztandarowych rolach Azuceny, Urbana, Ortrudy, Ulryki, oraz Laury. 6 maja 1911 roku zaśpiewała w Teatro Coliseo w Buenos Aires partię Amneris w Aidzie, której przedstawieniem dyrygował Pietro Mascagni. To przedstawienie otwierało specjalny sezon zorganizowany w tym teatrze przez Mascagniego, w ramach którego odbyła się prapremiera jego opery Isabeau. Wystawiono też z udziałem Polki Trubadura. Kilka tygodni później wyjechała, jako członek zespołu operowego zorganizowanego specjalnie dla Mascagniego, do Rio de Janeiro i Chile. Objęła wtedy role w jego operach Isabeau i Mona Lisa oraz Azuceny w Trubadurze. Ostatnie lata kariery spędziła na scenie Teatro Carlo Felice w Genui, gdzie była cenioną wykonawczynią najważniejszych partii mezzosopranowych najbardziej popularnych oper.

 W 1920 roku zakończyła karierę sceniczną wróciła do kraju i rozpoczęła pracę pedagogiczną w Warszawie.

Zmarła w 1923 roku w Warszawie.

Adam Czopek