Opera i Filharmonia Podlaska w Białymstoku przygotowuje wyjątkowe wydarzenie, będzie nim bez wątpienia zapowiedziana na 15 i 16 maja premiera Halki Stanisława Moniuszki w dwóch wersjach językowych. Nowa inscenizacja tej ukochanej opery Polaków będzie dziełem Michała Znanieckiego, który jest jednocześnie, reżyserem scenografem, projektantem kostiumów oraz choreografem. Kierownictwo muzyczne nad spektaklem objął maestro Fabio Biondi – wybitny włoski dyrygent i skrzypek, dyrektor artystyczny zespołu Europa Galante, który twórczość Moniuszki stawia na równi z dorobkiem Belliniego, Donizettiego i Verdiego. Chór przygotowuje prof. Violetta Bielecka. Funkcję drugiego dyrygenta powierzono Adamowi Banaszakowi, cenionemu za muzyczną wrażliwość i wszechstronność.
Premiera polskiej wersji językowej odbędzie się w sobotę, 16 maja. Następnego dnia odbędzie się premiera włoskiej wersji językowej. Dyrekcja Opery i Filharmonii Podlaskiej ma nadzieję, że: „majowa realizacja Halki w Białymstoku ma szansę stać się jednym z najważniejszych wydarzeń operowych w Europie, otwierając twórczość Moniuszki na nową, międzynarodową publiczność i przywracając jej należne miejsce na światowych scenach”.
Moniuszko całe swoje życie marzył o tym, że jego opery będą obecne w repertuarze wielkich scen operowych na świecie. Jak wiemy tak się nie stało! Halka co prawda gościła na scenach Pragi (1868 roku, w czeskiej wersji językowej), Moskwy, Petersburga i Kijowa (1869 i 1870,1874, po rosyjsku), Lwowa (1867), Wrocławia (1899, po niemiecku), Mediolanie (Teatro Lirico – 1905, po włosku) oraz Ferrarze w 1888 roku.
Jak wynika z tego zestawiania libretto Halki Włodzimierza Wolskiego miało kilka wersji językowych. Wersja włoska była dziełem Giuseppe Achille Bonoldi, wydano ją w 1850 roku. W 2018 roku miało miejsce polskie prawykonanie koncertowe włoskiej wersji, w ramach warszawskiego Festiwalu Chopin i jego Europa. Dokonał tego Fabio Biondi, z zespołem znakomitych solistów: Tina Gorina (Halka), Matheus Pompeu (Jontek), Monika Ledzion-Porczyńska (Zofia), Robert Gierlach (Janusz), Rafał Siwek (Stolnik). To co będzie miało miejsce na scenie Opery i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku, będzie światową premierą wersji scenicznej.
Jak już zaznaczyłem białostocką premierę włoskiej wersji poprzedzi premiera, w kształcie jaki nadał jej Moniuszko przed warszawską premierą w 1858 roku. Różni się ona znacznie od pierwotnej, dwuaktowej, wersji z 1848 roku. Pierwsze jej wykonanie w wileńskim salonie Müllerów – 1 stycznia 1948 roku, miało charakter koncertowy, wersję sceniczną zrealizowano w Wilnie w 1854 roku – premiera 16 lutego.
Równo dziesięć lat czekał Moniuszko na premierę w Teatrze Wielkim w Warszawie, gdzie już w 1847 roku złożył partyturę Halki, której jednak wówczas nie zdecydowano się wystawić. Szansa na warszawską premierę pojawiła się w 1856 roku, za dyrekcji Jana Quatriniego. W międzyczasie Moniuszko rozbudowuje Halkę do czterech aktów dopisując nowe arie, duety i sceny baletowe. W 1856 roku dopisuje duet Jontka z Januszem oraz tańce góralskie. Później pojawiły się w partyturze arie: Stolnika (oracja), Halki (Gdyby rannym słonkiem), Jontka (Szumią jodły). Z barytonowej na tenorową zmienił też kompozytor partię Jontka.
1 stycznia 1858 roku odbyła się sensacyjna warszawska premiera Halki w nowym jej kształcie. Szybko okazało się, że nowa opera porwała wszystkich obecnych na pierwszym przedstawieniu. Soliści: Paulina Rivoli (Halka), Julian Dobrski (Jontek), Adam Ziółkowski (Janusz), Kornelia Quattrini (Zofia), Wilhelm Troszel (Stolnik), Jan Stysiński (Dziemba) oraz dyrygujący premierą Jan Quattrini, przeszli do historii polskiej opery. Każde następne warszawskie przedstawienie „szło” przy komplecie publiczności, która żywiołowo reagowała na każdą scenę. Jeszcze za życia Moniuszki wystawiono ją ponad 150 razy. W 1900 roku odnotowano już 500 przedstawienie, a w 1935 roku było tych przedstawiań tysiąc. Dzisiaj Halka nadal utrzymuje się w repertuarze każdej polskiej sceny, będąc najczęściej wykonywaną operą. Halka jest też dziełem najczęściej wystawianym poza granicami. Duży w tym udział miała pasja Marii Fołtyn, która propagując twórczość Moniuszki doprowadziła do premier w: Hawanie, Mexico City, Ankarze, Nowosybirsku, Osace i Korytybie. Wyreżyserowaną przez Marię Fołtyn przedstawienie w Operze Śląskiej w Bytomiu były prezentowane w wielu amerykańskich miastach w ramach tournée tego zespołu.
Adam Czopek
