Najważniejszy z hiszpańskich teatrów operowych, ulokowany w centrum Madrytu przy Plaza de Oriente (Plac Orientu) nieopodal pałacu królewskiego, zaprojektowany przez Antonio Lópeza Aguado, od lat cieszy się opinią jednej z najważniejszych scen operowych w Europie. Miarą tego uznania jest między innymi Międzynarodowa Nagroda Operowa dla Najlepszego Teatru Operowego, którą otrzymał w 2021 roku. Ten teatr był i jest zawsze otwarty na kolejne eksperymenty, dowodem na to jest prapremiera jednej z ostatnich oper Philipa Glassa, The Perfect American (Idealny Amerykanin) zrealizowana w 2013 roku.
Kamień węgielny pod budowę teatru położono 21 kwietnia 1818 roku za panowania Ferdynanda II, Musiało jednak upłynąć ponad trzydzieści lat zanim dokonano jego otwarcia, (w tym czasie przedstawienia operowe wystawiano w Teatro del Príncipe i Teatro de la Cruz). Dokonała tego królowa Izabela II, córka Ferdynanda II. Pierwszym dziełem jakie tutaj wystawiono była Faworyta Gaetano Donizettiego – premiera 19 listopada 1850 roku. W obsadzie znalazły się między innymi, Marietta Alboni i Erminia Frezzolini, dyrygował Michele Rachele. Do 1925 roku, kiedy teatr zamknięto z powodów zagrożeń budowlanych (spowodowanych budową metra) Teatro Real uchodził za jedną z najbardziej prestiżowych scen Europy. W tych pierwszych sezonach w repertuarze dominowały dzieła Donizettiego, Belliniego, z czasem dołączono opery Rossiniego oraz Verdiego, który wkrótce stał się ulubionym kompozytorem madryckiej publiczności. Wizyta samego Verdiego w teatrze z okazji premiery w Hiszpanii jego dzieła La forza del destino (Moc przeznaczenia) w 1863 roku była wydarzeniem towarzyskim w Madrycie tamtych czasów, o którym długo wspominano.
W tym czasie przewinęła się przez jego scenę niemal cała czołówka artystów wśród których nie brakowało polskich nazwisk. Wypada w tym miejscu wymienić rodzeństwo Reszków (Józefina, Jan – 9 listopada 1879 debiutował w partii tenorowej w Robercie Diable Meyerbeera oraz Edward), Reginę Pinkert, Janinę Korolewicz-Waydową, Adę Sari, Aleksandrę Stromfeld-Klamrzyńską, Władysławę Chotkowską.
Ostatnie lata to kolejne wysoko ocenione wielokrotne występy: Ewy Podleś w Balu maskowym Verdiego, tą samą partię Ulryki śpiewała tutaj również Małgorzata Walewska. Sukcesem okazał się udział Aleksandra Teligi, Anny Jeruć, Iwony Sobotka i Agnieszki Zwierko, w operze Nos Szostakowicza. Z kolei Krzysztofa Bączyka, Andrzeja Filończyka, Szymona Mechlińskiego oklaskiwano w Marii Stuard Donizettieego.Krystiana Krzeszowiaka podziwiano w roli Arcade w Achille in Sciro Corselliego. Artura Rucińskiego w Attyli, Aidzie, Traviacie Verdiego oraz Łucji z Lammermoor Donizettiego. Ponadto występował tutaj również Jakub Józef Orliński i Agnieszka Rehlis. Najnowsze wieści donoszą o sukcesach Artura Rucińskiego i Krzysztofa Bączyka oraz Piotra Beczały w Trubadurze Verdiego. Ostatni z wymienionych panów ma na scenie Teatro Real najwięcej wykreowanych partii i zaśpiewanych przedstawień.
Pozostając przy polskich sprawach należy dodać, że 9 i 11 listopada 2023 roku wykonano koncertowa wersję Halki Stanisława Moniuszki. Dyrygował Łukasz Borowicz, w obsadzie między innymi: Tomasz Konieczny (Janusz), Piotr Beczała (Jontek) oraz Corinne Winters (Halka). Krzysztof Warlikowski wystawił na tej scenie w 2012 roku Koronację Poppei Monteverdiego, a 2014 roku Alceste Glucka.
W 1925 roku Teatro Real zamknięto na 41 lat. Po remoncie, i pracach zabezpieczających zagrożenia budowlane, teatr został 13 października 1966 roku ponownie otwarty, ale jako audytorium i siedziba Królewskiego Konserwatorium Muzycznego i Szkoły Sztuki Dramatycznej. Jednak na początku lat dziewięćdziesiątych zdecydowano, że teatr wróci do swojej pierwotnej roli. Jednym z gorących orędowników restauracji Teatro Real jako sceny operowej był Maestro Garcia Navarro. Kolejny remont i niezbędne adaptacje i nowoczesne wyposażenie, a w 1997 ponowne otwarcie. Dyrektorem muzycznym i artystycznym ponownie otwartego teatru został Maestro Garcia Navarro, któremu bardzo szybko udało się uczynić z niego jedną z najważniejszych scen Hiszpanii i Europy. Na inauguracyjny wieczór przygotował premiery dzieł de Falli, w tym balety El sombrero de tres picos i La vida breve. I znowu stała się ta scena przystanią dla wielu artystów światowej opery i to nie tylko śpiewaków i muzyków, ale również reżyserów i scenografów, którzy dbają nie tylko o wysoki pozom artystyczny każdej premiery, ale również szeregowych przedstawień. Jak wspomniałem na wstępie teatr jest otwarty na eksperymenty, nie broni się przed nowoczesnymi inscenizacjami, nawet jeżeli mogą być kontrowersyjne co przyciąga reżyserów wizjonerów.
Jednak tak naprawdę w repertuarze dominuje klasyka w jej dość konwencjonalnej formie. Teatro Real chętnie wchodzi w kooperację z innymi teatrami przy produkcji kolejnych inscenizacji. Przykładem choćby realizacja opery Cardillac Paula Hindemitha we współpracy z Teatrem Wielkim w Warszawie. Z kolei spektakl opery Nos, w reżyserii Barrie’go Kosky’ego był koprodukcją czterech teatrów – Royal Opera House z Londynu, Komische Oper z Berlina i Sydney Opera Australia. Podobnie było w przypadku Pasażerki Weinberga wspólnego przedsięwzięcia: Teatru Wielkiego w Warszawie Bregenzer Festspiele oraz English National Opera,
Adam Czopek
.
