Teatr Manoel w Valletcie to jeden z najstarszych działających obiektów scenicznych w Europie mówi się o nim, że jest duszą Malty. Teatr zaliczany jest do 15 najbardziej spektakularnych teatrów na świecie. Od momentu powstania pełni rolę instytucji publicznej, w której organizowane są koncerty, przedstawienia  teatralne i operowe, recitale oraz inne wydarzenia  artystyczne. Jego znaczenie dla Malty wynika nie tylko z wieku, ale również z ciągłej działalności, która łączy tradycję z nowoczesnymi interpretacjami sztuki. Dzięki temu pozostaje najważniejszym miejscem, w którym można doświadczyć bogactwa maltańskiej kultury. Budynek przetrwał historyczne zawirowania i wojny w niemal niezmienionej formie, będąc jednym z najlepiej zachowanych obiektów barokowych w Europie. Gmach teatru powstał na zlecenie Antonio Manoel de Vilhena, jednego z najbardziej wpływowych wielkich mistrzów Zakonu Kawalerów Maltańskich, który sfinansował i zlecił budowę teatru, zaznaczając  że będzie on otwarty dla każdego mieszkańca wyspy. Co zostało uwidocznione na łacińskiej inskrypcji tłumaczonej jako  mniej więcej „miejsce dla uczciwej rozrywki ludu”.

Teatr pierwotnie noszący miano Teatro Pubblico, rozpoczął budowanie swojej bogatej historii w 1732 roku, a więc znacznie wcześniej niż wiele europejskich teatralnych gmachów. Pierwszym wystawionym tu spektaklem była Merope. Dzisiaj to historycznie jeden z trzech najstarszych teatrów na świecie. W 1812 roku jego nazwa została zmieniona na Teatro Reale. W 1866 roku dla uhonorowania fundatora Antonia Manoela de Vilhena został przemianowany na Teatr Manuela, i pod tą nazwą przetrwał do dzisiaj pozostając symbolem sztuki zachwycającym kolejne pokolenia Maltańczyków. Będąc zarazem miejscem, w którym barokowa elegancja harmonijnie splata się z wielowiekową tradycją sztuki na Malcie. Manoel Theatre to niezwykły przykład barokowej architektury Malty, wyróżniający się elegancją, kameralnością i dbałością o każdy detal. Jego położenie w centrum Valletty sprawia, że stanowi jeden z kluczowych elementów historycznego krajobrazu miasta. Wnętrza kryją liczne dekoracje, które przypominają o czasach, gdy sztuka była jednym z głównych elementów życia społecznego. Będąc miejscem, w którym architektura, historia i kultura łączą się w wyjątkowo harmonijny sposób.

Z zewnątrz gmach Manoel prezentuje się wyjątkowo skromnie. Wejście prowadzi przez niewielki przedsionek, który otwiera się na bogato zdobione wnętrza, zachowane i w części odrestaurowane z niezwykłą starannością. Najbardziej rozpoznawalną częścią budynku jest owalna sala główna, w której dominują czerwień i złoto (widownia, mająca 543 miejsca) otoczona czterema piętrami lóż, znana z wyjątkowej akustyki, która powstała bez udziału współczesnych technologii. Wnętrze zdobią barokowe ornamenty, ręcznie malowane dekoracje oraz drewniane balkony. Polichromowany sufit nad widownią zachował oryginalny wystrój, choć był kilka razy restaurowany. Przestrzeń teatru została zaprojektowana tak, aby dźwięk mógł swobodnie wypełniać całą widownię – nawet cichy szept staje się tu wyraźny. Będąc unikatowym przykładem dawnej architektury akustycznej, która zachowała swoje właściwości niepowtarzalnej atmosfery przez ponad trzy stulecia. Gmach teatru został wpisany do światowego rejestru zabytków najwyższej klasy, UNESCO.

Dzisiaj repertuar tego teatru składa się z operowej i operetkowej klasyki (Mozart, Verdi, Donizetti, Puccini, Rossini Strauss), słynnych baletów i musicali, oraz koncertów symfonicznych i kameralnych. Jeżeli można się w tym teatrze zachwycać pięknem barokowej widowni i jej akustyką, to już zapleczem sceny znacznie mniej. Wszechobecna ciasnota, brak nowoczesnej techniki scenicznej (zachowano w większości oryginalną drewnianą maszynerię sceniczną wzbogaconą w kilku miejscach nowoczesnymi systemami), i aparatury do projekcji. A jednak mimo tego wiele produkcji Teatro Manoel zbiera uznanie za poziom realizacji kolejnych premier. Mówi się nawet, że ta scena jest otwarta na podejmowanie inscenizacyjnych eksperymentów. Jedną ze sztandarowych imprez  Teatru Manoel jest organizowany w styczniu każdego roku Valletta International Baroque Festival goszczący czołówkę artystów wykonujących ten gatunek muzyki. Festiwal jest imprezą, na której królują   dzieła Bacha, Vivaldiego, Händla oraz rzadko wystawiane opery barokowe. W tym roku zaprezentowano niedawno odkrytą operę Pelopida Girolamo Abosa.   

W Manoel występowało gościnnie wielu znanych i cenionych artystów, by wymienić nazwiska: Rosanny Carteri, Borisa Christoffa, Mirelli Freni, Cecilii Gasdia, Louisa Kentnera, Flaviano Labò, Dame Moura Lympany, Sir Yehudi Menuhina, Johna Neville, Magdy Olivero, Michaela Ponti, Katii Ricciarelli, Mścisława Rostropowicza i jego żony Gliny Wisznjewskiej, Dame Margaret Rutherford, Steve Hackett, Dame Kiri Te Kanawa i Sir Donalda Wolfita. Wśród gości znalazły się też zespoły Nottingham Playhouse, Comédie‐Française i Staatsballett Berlin.

Teatr Manoel nie był jedynym teatrem na Malcie, na wyspie Gozo działa Teatr Aurora, obchodzący w tym roku jubileusz 50.lecia.  Pierwsze przedstawienia odbyły się 7 i 8 stycznia 1978 roku; były to Rigoletto Verdiego i Cyrulik Sewilski Rossiniego. W tym jubileuszowym sezonie planowane są przedstawienia Traviaty Verdiego, Madame Butterfly Pucciniego oraz Carmen Biseta.

Warto też wspomnieć o drugiej scenie operowej otwartej  9 października 1866 roku, w okresie brytyjskiego panowania nad wyspą. Royal Opera House w Valletcie (zaprojektowany przez Edwarda Middletona Barry’ego). Pierwszym wystawionym spektaklem z okazji inauguracja była opera I Puritani Vincenza Belliniego. Niestety, teatr już nie istnieje, został zburzony podczas bombardowania Valetty 7 kwietnia 1942 roku. Zniszczenia były tak duże, że nie zdecydowano się na jego odbudowę, pozostawiono jego ruiny (po adapacji) jako stałą scenę letnią –  Pjazza Teatru Rjal otwarto go 8 sierpnia 2013 roku. Od tego momentu jest miejscem gdzie odbywają się letnie przedstawienia i koncerty.

Adam Czopek