19 czerwca 1926 roku na scenie Teatru Wielkiego w Warszawie miała miejsce prapremiera Króla Rogera Karola Szymanowskiego. Pierwszą inscenizację zrealizował zespół: Adolf Popławski – reżyseria, Wincenty Drabik – scenografia oraz Emil Młynarski – kierownictwo muzyczne. Układy baletowe były dziełem Piotra Zajlicha. Pierwsi wykonawcy to: Stanisława Korwin-Szymanowska (Roksana), Eugeniusz Mossakowski (Roger),  Adam Dobosz (Pasterz), Maurycy Janowski (Edrisi).

Akcja, tej trzyaktowej opery,  toczy się w XII wieku na Sycylii, a jej głównym założeniem jest ukazanie splotu atmosfery surowego ascetyzmu wczesnego chrześcijaństwa z tajemniczym światem kultury arabsko – bizantyjskiej. Autorem libretta jest sam Jarosław Iwaszkiewicz. Do najbardziej oryginalnych fragmentów dzieła należą: piękny chór otwierający operę, pieśń Pasterza i kołysanka Roksany, a przede wszystkim hymn do wschodzącego słońca intonowany przez Rogera w scenie finałowej.

Warto też zaznaczyć, że nie jest to muzyka łatwa w odbiorze, to właśnie jest jedną z przyczyn niewielkiej – w sumie – popularności tego z pewnością wartościowego i w pełni oryginalnego dzieła określanego terminem „opery symbolicznej”. Najlepiej świadczą o tym koleje losu Króla Rogera, którego prapremiera 19 czerwca 1926 roku w Teatrze Wielkim w Warszawie została przyjęta kontrowersyjnie i można powiedzieć, że ten stosunek utrzymuje się do dzisiaj. Co premiera to gorące przyjęcie i entuzjastyczne recenzje. Jednak już po już po kilku, czasami kilkunastu, czasami (rzadko) kilkudziesięciu przedstawieniach, entuzjazm publiczności stygnie i szybko okazuje się, że znów zawiodły nadzieje na wprowadzenie Króla Rogera do stałego repertuarów teatrów operowych tak w Polsce, jak i na świecie.

W scenicznej historii tej opery można się doliczyć zaledwie kilkudziesięciu  realizacji scenicznych i również kilkunastu, wykonań koncertowych. Do tych najwyżej ocenionych realizacji scenicznych należy zaliczyć: przygotowaną przez Bronisława Horowicza w 1965 roku, na otwarcie Teatru Wielkiego po odbudowie. dwie Mariusza Trelińskiego (Wrocław (2007), Warszawa (2000) oraz Michała Znanieckiego (Kraków 2015). Pierwszą zagraniczną sceną, na której Króla Rogera wystawiono była Opera w Duisburgu – 28 października 1928, cztery lata później Rogera podziwiano w czeskiej Pradze.  W 1949 roku opera trafiła do czeskiej Pragi. W 2011 roku na scenie Opery Narodowej Króla Rogera zrealizował David Pountney. Z zagranicznych realizacji wysoko oceniono tę Kaspera Holtena w londyńskiej Covent Garden z pamiętną kreacją Mariusza Kwietnia – 1 maja  2015. Z wykonań koncertowych głośno było o tym w Londynie pod dyrekcją Simona Ratlle (1998) i paryskim prowadzonym przez Charlesa Dutoit, który prowadził też wykonania koncertowe w Montrealu, Bostonie i nowojorskiej Carnegie Hall.

Dokładnie w dzień prapremiery światowej Opera Śląska w Bytomiu zapowiada, na 19 czerwca koncertowe. wykonanie Króla Rogera,

Adam Czopek