Magazyn Operowy Adama Czopka

Opera, operetka, musical, balet

Cykl Mistrzowie batuty

Ferenz Fricsay, zimna precyzja i klarowność formy

Ten ceniony dyrygent urodził się 9 sierpnia 1914 roku w Budapeszcie, w rodzinie znanego skrzypka i dyrygenta. W wieku zaledwie 14 lat został studentem Konserwatorium Budapesztańskiego, początkowo w klasie kompozycji, później również dyrygentury oraz gry na fortepianie i skrzypcach. Pod jego muzyczną edukacją podpisali się zgodnie: Béla Bartok, Zoltan Kodály, Ernst von Dohnányi oraz Leó Weiner. Debiutował w wieku 15 lat zastępując chorego ojca. Pierwszym zespołem jaki poprowadził była budapesztańska Orkiestra Młodych Muzyków. Po ukończeniu studiów w 1933 roku został korepetytorem chóru w Operze w Budapeszcie. W latach 1933 – 1844 prowadził orkiestrę symfoniczną w Szeged. Gdy naziści zajęli Węgry w 1944 roku, redaktor naczelny dziennika w Szeged ostrzegł Fricsaya, że gestapo zamierza go aresztować; on i jego żona Marta ( z domu Telbisz) oraz trójka dzieci: Marta, Ferenc i Andras, uniknęli tego losu, „schodząc do podziemia” w Budapeszcie.

Ferenc Fricsay, zdj. z 1955 roku

W 1945 roku po zakończeniu wojny i kapitulacji hitlerowskich Niemiec wraca do działalności artystycznej. W 1947 roku nagle wypływa jako znakomity dyrygent. Wszystko to stało się za sprawą choroby Otto Klemperera, który miał poprowadzić światową premierę opery Śmierć Dantona Gottfrieda von Einema. Starego mistrza zastąpił niemal zupełnie nie znany Ferenz Fricsay, asystent Klemperera. Sukces jaki wówczas odniósł odbił się szerokim echem w muzycznym świecie otwierając szeroko przed młodym muzykiem drzwi do międzynarodowej kariery. Na początek przyjął propozycję Berlina i został głównym dyrygentem RIAS Symphony Orchestra oraz etat generalnego dyrektora muzycznego Deutsche Oper. Jednoczenie, nie tracąc kontaktu  salzburskim festiwalem, gdzie między innymi, prowadził prawykonanie Antygony Carla Orffa (1948), zaczyna pojawiać się w wielu prestiżowych europejskich salach koncertowych i teatrach operowych zyskując opinię dyrygenta o wyrafinowanym smaku, zimnej precyzji i żelaznej dyscyplinie, jaką narzuca orkiestrze z którą pracuje. Szczególne uznanie przyniosły mu interpretacje dzieł Mozarta i Beethovena.  Pisano, że interpretacje Fricsaya były: „ogniste, pozbawione sentymentalizmu, a jednocześnie głęboko wnikliwe.” Muzycy, którzy mieli okazję z nim pracować wspominają, że: „za pomocą kilku wymownych słów popartych wyraźnymi gestami przekazywał orkiestrze swoje muzyczne koncepcje.”

O jego występy zabiegają największe muzyczne ośrodki i festiwale muzyczne. Jednym z pierwszych był Wiedeń, gdzie rozpoczyna karierę od prowadzenia Carmen Bizeta (1946), W sumie w latach 1946 – 1948 poprowadził w Wiener Staatsoper ponad czterdzieści przedstawień. Obok wspomnianej Carmen, najczęściej dyrygował Cyganerią Pucciniego. W Edynburgu zbiera entuzjastyczne recenzje za Wesele Figara Mozarta (1950). W tym samym roku dyrygował Carminą Burana w Buenos Aires w Teatro Colon. Od 1951 roku zaczyna pojawiać się regularnie we Włoskich teatrach operowych i salach koncertowych. W 1953 roku zadebiutował w Paryżu, Lucernie i Stanach Zjednoczonych gdzie dyrygował Boston Symphony Orchestra oraz San Francisco Symphony Orchestra. W 1954 roku został mianowany dyrektorem muzycznym Orkiestry w Houston, ale zrezygnował w połowie sezonu z powodu „nieporozumień w sprawie repertuaru”. W 1956 przyjął stanowisko dyrektora muzycznego Opery Bawarskiej w Monachium, stanowisko to piastował przez dwa sezony. Wcześniej takie same stanowisko sprawował w Berlinie  W 1961 roku wraca do Salzburga, gdzie prowadzi Idomeneo W.A. Mozarta. W tym samym roku, 24 września, miał zaszczyt dyrygować Don Giovannim Mozarta, którego premiera inaugurowała działalność Deutsche Oper w Berlinie Zachodnim, której budowę rozpoczęto w 1957 roku.

Ferenc Fricsay

Ferenc Fricsay dał swój ostatni koncert 7 grudnia 1961 roku w Londynie, dyrygując London Philharmonic Orchestra w brytyjskiej prapremierze Symfonii Zoltána Kodálya, Koncercie skrzypcowym Felixa Mendelssohna (z Wolfgangiem Schneiderhanem).

Ferenz Fricsay zmarł 20 lutego 1963 roku w Bazylei, w wieku zaledwie 48 lat. Od 2023 roku w Szeged, gdzie Fricsay rozpoczął swoją karierę, organizowany jest Międzynarodowy Konkurs Dyrygencki  Jego imienia.

Adam Czopek